• રાજપૂત શાસકોનો ઉદય:
  • ભારતમાં હવે મુખ્ય શાસક વંશ ન રહેતા સમગ્ર ભારત નાના મોટા રાજપૂત વંશોમાં વહેંચાઈ ગયું.
  • મુખ્યત્વે તે સમયે ભારતમાં દસ જેટલા અલગ-અલગ વંશો ઉદય પામ્યા, જે અંદરો અંદર હંમેશા માટે લડતા રહ્યાં.
  1. ગુર્જર પ્રતિહારો
  • સ્થાપક: નાગભટ્ટ પ્રથમ
  • રાજધાની: ભિન્નમાલ
  • અન્ય રાજા: વત્સરાજ, નાગભટ્ટ, રામભટ્ટ વગેરે
  1. ગઢવાલ વંશ
  • સ્થાપક: ચંદ્રદેવ
  • રાજધાની: વારાણસી
  • અંતિમ શાસક: જયચંદ (તેણે પૃથ્વીરાજ પર આક્રમણ કરવા ઘોરીને આમંત્રણ આપ્યું હતું)
  1. ચાહમાન (શાકંભરી) વંશ (ચૌહણ):
  • સ્થાપક: અજયરાજ (અર્ણોરાજ)
  • રાજધાની: દિલ્લી અજમેર
  • અન્ય શાસક: વિગ્રહ રાજા, પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ
  • તરાઈનું પ્રથમ યુધ્ધ: 1191- પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ VS મહંમદ ઘોરી (પૃથ્વીરાજની જીત)
  • તરાઈનું બીજું યુધ્ધ: 1192- પૃથ્વીરાજ ચૌહાણ VS મહંમદ ઘોરી (મહંમદ ઘોરીની જીત, અને પૃથ્વીરાજનું મૃત્યુ થયું)
  1. ચંદેલ વંશ:
  • સ્થાપક: યશોવર્મન (જયસિંહ)
  • રાજધાની: ખજૂરાહો 
  1. પરમાર વંશ:
  • સ્થાપક: ઉપેન્દ્ર
  • રાજધાની: માળવા (રાજસ્થાન)
  • આ વંશમાં રાજા ભોજ અને વાગ્યપતિ મુંજ સૌથી પ્રખ્યાત રાજાઓ છે.
  1. પાલ વંશ:
  • સ્થાપક: ગોપાલ
  • રાજધાની: બંગાળ
  1. સૈન વંશ:
  • સ્થાપક: સામંતસેન
  • વિસ્તાર: બંગાળ અને બિહાર
  1. ગુજરાતના ચાલુક્યો(સોલંકીઓ):
  • સ્થાપક: મૂળરાજ પ્રથમ
  • રાજધાની: ગુજરાત (અણહિલપુર પાટણ)
  • આ ગુજરાતનો સુવર્ણયુગ કહેવાય
  1. કલચૂરી વંશ:
  • સ્થાપક: કોકલ
  • રાજધાની: ત્રિપુરી
  1. સિસોદિયા વંશ:
  • સ્થાપક: રાણાકુંભા
  • રાજધાની: ચિત્તોડ
  • અન્ય: મહારાણા પ્રતાપ, રાજસ્થાનના સૂર્યવંશી રાજાઓ
  • 13મી સદીમાં વિજયનગરનું સામ્રાજ્ય
  • સ્થાપક: હરીહરરાય અને બુક્કારાય
  • વિજયનગરનો સૌથી મહાનરાજા: કૃષ્ણદેવરાય 
  • ભારતનો મધ્યકાલિન ઈતિહાસ(ઈ.સ.998 થી 1772)
  1. સલ્તનતકાળ: (ઈ.સ.998 થી 1526)
  • સુલતાન મહમૂદ ગઝનવી(ઈ.સ.998 થી 1030)
  • મહમૂદ ગઝનવીએ ભારત પર 17 વાર આક્રમણ કર્યું.
  • ઈ.સ.1026માં તેણે ગુજરાતમાં આવેલ સોમનાથ મંદિર પર આક્રમણ કરી લૂંટ્યું હતું.
  • મહમંદ ઘોરી: (ઈ.સ.1175 થી 1206)
  • ભારતમાં મુસ્લિમ સલ્તનતનો પાયો નાખનાર
  • દિલ્લીથી અજમેર સુધીનો પ્રદેશ મેળવ્યો.
  • ગુલામવંશ:
  • સ્થાપક: કુતુબુદ્દીન ઐબક
  • તે મહંમદ ઘોરીનો ગુલામ હતો અને મહંમદ ઘોરીની પુત્રી સાથે લગ્ન કર્યા.
  • પોતાના ગુરુ ખ્વાજા કુતુબુદ્દીન બખ્તિયારની યાદમાં દિલ્લીમાં કુતુબમિનાર બંધાવ્યો પરંતુ એકમાળના બાંધકામ બાદ મૃત્યુ પામ્યો.
  • તે ચોગાન (પોલો) રમતી વખતે ઘોડા પરથી પડી જવાથી મૃત્યુ પામ્યો.
  • તેણે અજમેરમાં ઢાઈ દિન કા ઝોંપડા મસ્જિદનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું.
  • સમસુદ્દીન ઈલ્તુતમીશ: (અલ્તમશ)
  • કુતુબુદ્દીન ઐબકનો ગુલામ ત્યારબાદ જમાઈ બન્યો.
  • કુતુબમિનારનું બાંધકામ પુરું કરાવ્યું.
  • ભારતમાં પ્રથમવાર ચાંદી અને તાંબાના અરબી સિક્કા ચલણમાં મૂક્યા. (આ સિક્કા જીતલ કહેવાય)
  • રઝિયા સુલતાન:
  • પિતા: ઈલ્તુતમીશ, ભાઈ: રુકનુદ્દીન (ફિરોઝશાહ)
  • ભારતની પ્રથમ સ્ત્રી રાજ્યકર્તા બની.
  • તે દિલ્લી પર શાસન કરનાર પ્રથમ અને એકમાત્ર મુસ્લિમ મહિલા બની.
  • કૈકોબાદ:
  • ગુલામવંશનો છેલ્લો રાજા.
  • ખિલજી વંશ:
  • સ્થાપક: જલાલુદ્દીન ખિલજી
  • અલાઉદ્દીન ખિલજી:
  • તે જલાલિદ્દીન ખિલજીનો ભત્રીજો અને જમાઈ હતો.
  • તેણે જલાલુદ્દીન ખિલજીનું ખૂન કરી ગાદી મેળવી હતી.
  • તેણે જીવન જરૂરિયાતની વસ્તુઓનું ભાવનિયમન કર્યું હતું.
  • તેણે 1303માં અલાઈ દરવાજાનું નિર્માણ કરાવ્યું.
  • તેણે ઘોડા પર ડાઈ લગાવવાની પ્રથા શરુ કરી.
  • કર્ણદેવ વાઘેલાના મંત્રી માધવે આમંત્રણ આપ્યું હતું. પરિણામે કર્ણદેવ વાઘેલાને હરાવીને ગુજરાત પર જીત મેળવી.
  • અલાઉદ્દીન ખિલજી સામે ફારસી કવિ ‘અમીર ખુશરો’ ભારત આવ્યા. તેમણે ‘સિતાર’ નામના તંતુવાદ્યની શોધ કરી હતી.
  • તુઘલખ વંશ:
  • સ્થાપક: ગિયાસુદ્દીન તઘલક (ઉપનામ- ગાઝી મલિક હતું)
  • તેણે દિલ્લી નજીક ‘તુઘલખાબાદ’ નામનું શહેર વસાવ્યું.
  • મહમંદ બિન તઘલખ: (મુળનામ: જોનાખાન)
  • તરંગી સુલતાન તરીકે ઓળખાય છે.
  • તેણે પોતાની રાજધાની દિલ્લીથી દોલતાબાદ ખસેડી.
  • તેના સમયમાં આરબ મુસાફર ઈબ્નબતુતા ભારતમાં આવ્યો હતો.
  • તેણે દિલ્લી પાસે નવું નગર જાંપાનગર વસાવ્યું.
  • તેણે ટપાલ પધ્દ્વતિમાં સુધારા તેમજ તાંબાના સિક્કા અમલમાં મૂક્યા.(આ સિક્કા દૌકાની કહેવાય છે.)
  • ફિરોઝશાહ તઘલખ:
  • મહમંદ બિનતઘલકનો પિતરાઈ ભાઈ હતો.
  • તેનો સમય શાંતિ અને સમૃધ્દ્વિનો હતો. તેણે પાંચ નહેરો બંધાવી.
  • તેણે દીવાન-એ-ખેરાતની સ્થાપના કરી.
  • તેણે ફિરોઝપુર, ફિરોઝાબાદ, ફિરોઝ, જૌનપુર, હિસ્સાર નામના પાંચ નગરો વસાવ્યા જે હાલમાં ઉત્તરપ્રદેશમાં અને હરિયાણામાં છે.
  • નસિરુદ્દીન તઘલખ:
  • તુઘલખ વંશનો છેલ્લો રાજા
  • તેના સમયમાં ઈ.સ.1398માં તુર્કી વંશના તૈમુર લંગે દિલ્લી પર આક્રમણ કરી લૂંટ ચલાવી ત્યારબાદ તેના સેનાપતિ ખીજરખાનને દિલ્લીની ગાદી સોંપી.
  • સૈયદ વંશ:
  • સ્થાપક: ખિઝર ખાન
  • છેલ્લો રાજા: આલમશાહ
  • સૈયદો પોતાને પયંગબરના વંશજો માને છે.
  • લોદીવંશ:
  • સ્થાપક: બહલોલ લોદી
  • સિકંદર લોદી:
  • ઈ.સ.1504માં યમુના નદી નજીક આગ્રા શહેર વસાવ્યું.
  • તેણે રાજધાની દિલ્લીથી આગ્રા ખસેડી.
  • સૌ પ્રથમવાર જમીનની માપણી માટે સિકંદરી ગજ શરૂ કરી.
  • ગુલરૂખ નામની કવિતાઓ લખી.
  • ઈબ્રાહિમ લોદી:
  • લોદીવંશના છેલ્લા રાજા
  • કાબુલના રાજા બાબર અને ઈબ્રાહિમ લોદી વચ્ચે ઈ.સ.1526માં પાણીપતનું પ્રથમ યુધ્ધ થયું. બાબરે ઈબ્રાહિમ લોદીને હરાવીને દિલ્લીમાં મુઘલ વંશની સ્થાપના કરી
  • શીખ ધર્મ:
  • સમય: ઈ.સ.1499, સ્થાપક: ગુરુનાનક
  • શીખ ખાલસા ધર્મના સ્થાપક: ગુરુ ગોવિંદસિંહ (દસમા ગુરુ)
  • શીખોના પાંચ કરાર: (1) કેસ (2) કાંસકો (3) કચ્છા(ચડ્ડી) (4) કૃપાલ (5) કડા